Wednesday, July 31, 2019

Interviews with Prof. Haggai Erlich Historian and Author of "HAILE SELASSIE HIS RISE,HIS FALL''

እስራኤላዊው የታሪክ ፕሮፌሰር  ሃጋይ አርሊክ ''የቀዳማዊ አፄ ኃይለ ስላሴ አነሳስ እና አወዳደቅ '' በሚል ርዕስ አዲስ መፅሐፍ ፅፈዋል።የቴላቪቭ  ዩንቨርስቲው ፕሮፌሰር  ከእዚህ  በፊትም በኢትዮጵያ  እና  በመካከለኛው  ምስራቅ  ጉዳዮች ዙርያ  በመፃፍ ይታወቃሉ።የኢትዮጵያ ቴሌቭዥን  በእዚህ ሳምንት  ቃለ መጠይቅ  አድርጎላቸው ነበር።ቪድዮውን ይመልከቱ።
Haggai Erlich is professor emeritus of Middle East and African history at Tel Aviv University. His numerous publications on Ethiopia include Saudi Arabia and Ethiopia: Islam, Christianity, and Politics Entwined and The Cross and the River: Ethiopia, Egypt, and the Nile.

This week Ethiopian Television interviews Professor Haggai Erlich on his new book "HAILE SELASSIE HIS RISE,HIS FALL''






ጉዳያችን GUDAYACHN
www.gudayachn.com

Sunday, July 21, 2019

ለኢትዮጵያ የለውጥ ሂደት አደገኛው ፖለቲካዊው ተግዳሮት ብቻ አይደለም። (ጉዳያችን ልዩ ትኩረት)

ጉዳያችን / Gudayachn
ሐምሌ 14/2011 ዓም ( ጁላይ 21/2019 ዓም)

~ የጎሳ ግጭቶች በቀጥታ እያመሩ ያሉት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ  አብያተ ክርስቲያናትን  ወደ ማቃጠል እና አገልጋይ ካህናትን ወደ መግደል ነው።ይህ ደግሞ ለዓመታት በሌሎች የተሰጡት የዕምነት ትምህርቶች ውስጥ የተቀየጠ ጎሳዊ እና ፖለቲካዊ  የተደባለቁ ጉዳዮች እንደነበሩ አመላካች ነው።

~ የኢትዮጵያን ሁኔታ ስንመለከት ከፖለቲካው እና ወታደራዊ ሁኔታዎች አንፃር ብቻ የምንረዳ፣ፖለቲካው እና ወታደራዊ ሁኔታዎች የሚዘወሩበት ሌሎች ጉዳዮች የሌሉ ያህል ተዘንግተዋል።

~ የጎሳ ፖለቲካው ጡዘት የሚዘወረው በምጣኔ ሃብታዊ ጉዳዮች እየታከከ መሆኑ አንዱ ማሳያ ይሄው የደቡብ ኢትዮጵያ ጉዳይ ነው። 
===============================

ላለፉት ሃያ ሰባት ዓመታት በኢትዮጵያ ሁለንተናዊ እንቅስቃሴ ተቆጣጥሮ የነበረው ህወሓት መሩ የኢህአዴግ ስርዓት በሕዝባዊ እንቅስቃሴ ግፊት በራሱ በኢህአዴግ ውስጥ በተነሳ የለውጥ የማቀንቀን ሂደት ድርጅቱ ተገፍቶ እና አጣብቂኝ ውስጥ ገብቶ ዶ/ር ዓቢይ አህመድን ወደ ጠቅላይ ሚንስትርነቱ ቦታ ለማምጣት ተገዷል።ጠቅላይ ሚኒስትሩ መጋቢት 24/2010 ዓም በፓርላማ ካደረጉት ንግግር ወዲህ የሀገሪቱ የፖለቲካ ውጥረት መርገብ ብቻ ሳይሆን በባህር ማዶም ሆነ በኤርትራ የነበሩ በርካታ የተቃውሞ አደረጃጀቶች ወደ ሀገር ቤት ገብተዋል። 

እነኝህ ሁሉ ሂደቶች ለአንድ ዓመት ሁኔታዎች ካበረዱ በኃላ መሰረታዊው የሀገሪቱ ችግሮች በራሳቸው እያፈጠጡ መጥተዋል።እነኝህ መሰረታዊ ችግሮች በቀደሙ ዓመታት ፖለቲካዊ ብቻ ተደርገው ይወሱ ስለነበር።የፖለቲካ ለውጡ ሁሉንም ይፈታል የሚል የተሳሳተ ዕሳቤ የያዘው ኢትዮጵያዊ በተለይ ምሁራንም ጭምር ቀላል አይደሉም። በተለይ በምሁራኑ ዘንድ ፖለቲካውን ብቻ የመመልከት እና ሌሎች ወሳኝ የሀገሪቱ ጉዳዮች የመርሳት አባዜ የተጠናወተው ቀላል አይደለም።ይህም በመሆኑ ከለውጡ ሂደት ጋር በተያያዘ የሚነሱት ጉዳዮች በሙሉ ፖለቲካዊ ስለሆኑ ዜጎች ለመፍትሄ ሲያስቡ የፖለቲካ ፓርቲ አባል ከመሆን እና ከመመስረት ያለፈ ሊሆን አልቻለም።

በኢትዮጵያ የረጅም ጊዜ የመንግስት ስሪት ሂደትም ሆነ የታሪክ አፃፃፍ ልማድ የቤተመንግስቱን መንግስታዊ በተለይ አስተዳደራዊ እና ወታደራዊ ታሪኮች ብቻ ላይ የተመሰረቱ ሰለሆኑ የኢትዮጵያን ሁኔታ ስንመለከት ከፖለቲካው እና ወታደራዊ ሁኔታዎች አንፃር ብቻ የምንረዳ፣ፖለቲካው እና ወታደራዊ ሁኔታዎች የሚዘወሩበት ሌሎች ጉዳዮች የሌሉ ያህል ተዘንግተዋል።

ባለፈው አንድ ዓመት ህወሓት መራሹ ኢህአዴግ ለለውጥ መነሳቱን ካሳወቀ ወዲህ በርካታ ለአመታት የተጮሁባቸው በተለይ የእስረኞች አያያዝ፣የመፃፍ እና የነፃ ጋዜጦች መውጣት፣አሳሪ የነበሩ ደንቦችን በማሽሻል፣ እና ባጠቃላይ የፖለቲካ ውጥረቱን ከማርገብ አንፃር ትልቅ ሥራ ተሰርቷል።ይህ ብቻ አይደለም የኢትዮጵያ አካባቢያዊ እና ዓለም አቀፍ ሚና ከለውጡ ሂደት መጀመር በፊት ከነበረበት አንፃር ሲታይ የተሻለ ተደማጭነት የማግኘቷ ሁኔታ ሁሉ አመርቂ ናቸው።የሰሜንም ሆነ የደቡብ ሱዳን ችግሮች ኢትዮጵያ ቀድሞ በነበረችበት ደካማ ዲፕሎማሲያዊ ተደማጭነት ደረጃ ሆና ቢሆን ኖሮ የበርካታ መካከለኛው ምስራቅ እና ምዕራባውያን ሳይቀሩ በኢትዮጵያ ጎረቤቶች ጉዳይ እጃቸውን እንዲያስገቡ ዕድል በሰጣቸው ነበር። 

ለለውጡ ሂደት የፖለቲካ ጡዘቱን የጨመሩት ሁለቱ ወሳኝ ጉዳዮች ከፖለቲካው እኩል መፍትሄ ይሻሉ።

የለውጥ ሂደቱ ፖለቲካዊ መፍትሄ መፈለጉ ጥያቄ ውስጥ አይገባም።እዚህ ላይ ለውጥ የሚለውን ቃል ከመተርጎም አንፃር ለውጡን ፍኖተ ካርታ በሌለበት ሁኔታ እንዴት እንለካው? መዋቅራዊ ለውጥ በሌለበት ሂደት እንዴት እንተምነው? የሚሉ ጥያቄዎች አሁንም በብዙዎች አዕምሮ የሚመላለስ ጉዳይ መሆኑ ሳይረሳ  ከአንድ መቶ በላይ ተቃዋሚ ድርጅት በሚርመሰመስበት ሀገር መንግስት ፍኖተ ካርታ ተወያይቶ ማዘጋጀት ይችል ነበር ወይ የሚለውንም መሰረታዊ ጥያቄ መዘንጋት አይገባም።ይህ ማለት እንደ አከራካሪ ነጥብ ለማንሳት እንጂ  በእዚህ ምክንያት ፍኖተ ካርታ በእዚህ ሳብያ ሊኖር አይገባም ወደሚል ድምዳሜ ይወስዳል ማለት አይደለም።

ኢትዮጵያ ላለፈው ግማሽ ክፍለ ዘመን የፖለቲካውን ሜዳ በጎሳዊ ስሜት የመቃኘት እና የህዝብ የእርስ በርስ ግንኙነቱን ወደ አደገኛ መስመር የመሩት ሁለቱ ቁልፍ ጉዳዮች ማኅበራዊ እና ምጣኔ ሃብታዊ ሁኔታዎች ናቸው። እዚህ ላይ ለጎሳ ፖለቲካ የፖለቲካ አመራሩ ተጠያቂ አይደለም እያልኩ አይደለም።የፖለቲካ አመራሩ ፖሊሲ ከማውጣት እና ወታደራዊ ኃይሉን ከመያዙ አንፃር እነዚህ ሁለቱንም ማለትም ማኅበራዊ እና ምጣኔ ሃብታዊ ሁኔታዎች ያገናዘበ አመራር ከመስጠት ይልቅ ወደ አንድ ጎሳ ያደላ የጥቅም ሽምያ ውስጥ በመግባቱ ችግሩን አናረው ብቻ ሳይሆን ኢትዮጵያን ወደ አደገኛ መስመር ከቷት ዘወር አለ። አሁን ያለው የለውጥ ሂደት ይህንን  ውጥንቅጥ ሁኔታ ላይ የተቀመጠ የለውጥ ሂደት ነው። ሁለቱ ቁልፍ ጉዳዮች ማለትም ማኅበራዊው እና ምጣኔ ሃብታዊ ሁነቶች በውስጣቸው በርካታ ዘርፎች ቢኖራቸውም ለእዚህ ፅሁፍ አደጋው ፖለቲካዊ ብቻ አለመሆኑን ለማሳየት ከማኅበራዊ እና ከምጣኔ ሃብታዊ ሁኔታዎች አንዳንድ ነጥቦች ብቻ አነሳለሁ። 

የምጣኔ ሃብታዊው ጉዳይ እና የጎሳ ፖለቲካ ችግር።

ብዙውን ጊዜ የጎሳ ፖለቲካ ሲነሳ የሚወሳው የጎሳ ፖለቲካ ስለሚያቀነቅኑ ድርጅቶች እና ግለሰቦች እንጂ የጎሳውን ፖለቲካ እንዲያቀነቅኑ የህዝብ ጆሮ የገዙበት የምጣኔ ሀብት ጉዳይ አይነሳም።የጎሳ ፖለቲካ በራሱ መዘውር የለውም አንዱ መዘወሪያው  የምጣኔ ሀብት ችሮታ እንደሚያስከትል ለወጣቱ ስለሚሰብክ ነው።''ክልል መሆንህ የሚያመጣው ፀጋ አለ'' ከሚለው ስብከት ስር ሥራ ታገኛለህ፣ከሌላ አካባቢ የመጣ የስራ ዕድልህን አይወስድም፣ የምክር ቤት አባል ትሆናለህ፣የክልልህ ካቢኔ አባል ትሆናለህ፣ እና የመሳሰሉ ማባበያዎች ምጣኔ ሃብታዊ ጉዳዮች ናቸው።በርካታ ወጣት ከዩንቨርስቲ ተመርቆ ሥራ ባላገኘበት ሁኔታ ብቸኛ አማራጩ የጎሳ ፖለቲካ አቀንቅኖ ሥራ መያዝ ሆኖ ከታየው የጎሳ ፖለቲካው መሰረታዊ አንቀሳቃሽ ምጣኔ ሃብታዊ ጥያቄዎች እንጂ ፖለቲካዊ ብቻ ሊሆኑ አይችሉም። 

ከምጣኔ ሃብቱ ጋር በዋና መሠረትነት የሚነሳው የመሬት ጉዳይ አለ።መሬት ውሱን ሀብት ነው።በአንፃሩ ኢትዮጵያ በሕዝብ ብዛት ቁጥር ከዘጠና አምስት ሚልዮን በላይ እንደሆነች ይገመታል።በሀገራችን ያሉ የጎሳ ፖለቲካዊ ግጭቶች ዋና መሰረታቸው ምጣኔ ሃብታዊ ነው።የወልቃይት ችግር መሰረቱ ፖለቲካዊ ይምሰል እንጂ የምዘውረው ምጣኔ ሃብታዊ ጥያቄ ነው። 

የወልቃይት መሬት የቅባት እህል ከሚመረትባቸው የኢትዮጵያ ግዛቶች ቀላል ያልተባለ ድርሻ ያለው እና ባብዛኛው ለውጭ ንግድ የሚቀርብ ምርት የሚመረትበት ነው። ከእዚህ በተጨማሪ ቦታው የሰሜን ጎንደርን፣የኤርትራን፣የሱዳንን እና የትግራይን አካባቢዎች በጋራ የሚያቃልል ከመሆኑ አንፃር እና ለሱዳን ወደብ ገበያ ቅርብ ከመሆኑ አንፃር ምጣኔ ሃብታዊ ስልታዊ መሬትነቱ ቀላል አያደርገውም።ከእዚህ ሁሉ በላይ በአካባቢው ካለው ሞቃት አየር በተቃራኒ የመረብ ወንዝ ምድሩን የተለየ ብቸኛ አማራጭ የውሃ ምንጩ ነው። እነኝህ ሁሉ ድምሮች የወልቃይት ጉዳይን ፖለቲካዊ ጎሳዊ ቃና ሰጥቶት ያነታርካል።ቀድመው የነበሩትን ነዋሪዎች ለማፈናቀል በህወሓት በኩል በርካታ የተንኮል ስራዎች እየተሰሩ በሰላም ምጣኔ ሃብታዊ ሂደቱን ሲያስኬድ የነበረው ሕዝብ ወደ ግጭት እንዲያመራ አደረገው። ይህ ማለት የችግሩ መዘውር ምጣኔ ሃብቱ ላይ እንዳለ አመላካች ነው።

በሌላ በኩል በደቡብ ኢትዮጵያ ያለው የጎሳ ፖለቲካ ጡዘት መመልከት ይቻላል።የደቡብ ኢትዮጵያ ከተቀረው የኢትዮጵያ ሕዝብ የሚለየው በከፍተኛ የህዝብ ቁጥር እየጨመረ መምጣት እና በርካታ ሕዝብ ያልሰፈረባቸው ቦታዎች ቢኖሩም በርካታ ሕዝብ በተወሰኑ ቦታዎች ተጣቦ በመኖር (population density) የሚኖርበት መሆኑ ነው። ይህ የህዝብ ቁጥር መጨመር እና ተጣቦ በተወሰኑ ቦታዎች የመኖር ሁኔታ የመሬት ጥበት እና የስራ አጥ መብዛት አስከትሏል።በሌላ መልኩ ደግሞ ለጎሳ ፖለቲካ አቀንቃኞች ለስራ ማጣቱም ሆነ ለችግሩ መንስኤ ከክፍለዘመን በላይ በቦታው የኖሩ ሰዎችን እንደምክንያት እየጠቀሱ ሕዝብ ለማጋጨት ተመችቷቸዋል።ስለሆነም የጎሳ ፖለቲካው ጡዘት የሚዘወረው በምጣኔ ሃብታዊ ጉዳዮች እየታከከ መሆኑ አንዱ ማሳያ ይሄው የደቡብ ኢትዮጵያ ጉዳይ ነው።የህዝብ ስፍረት መጣበብ በደቡብ ኢትዮጵያ የዛሬ ስድስት ዓመት የነበረውን ሁኔታ ከስር ካለው ካርታ ላይ ብንመለከት ከፍተኛው የህዝብ ስፍረት መጣበብ የሚታየው በደቡባዊ ኢትዮጵያ መሆኑን እንመለከታለን።ይህ ማለት ግን ሕዝብ ሊሰፍርባቸው የሚችሉ ሰፊ ቦታዎች በደቡባዊ ኢትዮጵያ የሉም ማለት ግን አይደለም።የጎሳው ፖለቲካ በዛው በደቡብ ውስጥ ላለው ህዝብም በበርካታ የጎሳ ክልል ስለለየው ሌላው ጋር ሄዶ እንዳይሰራ እንቅፋት እየሆነ እንደመጣ አመላካች ነው።

Large Cities and Population Density in Ethiopia 

በኢትዮጵያ ትልልቅ ከተሞች እና ሕዝብ በብዛት የሰፈረባቸው ቦታዎች  

 Source: EASE 2000/01, Central Statistical Agency 

(Copy from A Sub-National Hunger index for Ethiopia Assessing programs in Region level Out comes by  Emily Schmidt and Paul Dorosh)



የማኅበራዊ ጉዳይ እና የጎሳ ፖለቲካ ጡዘት 

ቀድም ብሎ እንደጠቀስኩት በእዚህ ፅሁፍ ስር የሚነሳው ሁሉንም የምጣኔ ሃብታዊ እና ማኅበራዊ ዘርፎች አይደለም። ከማኅበራዊ ዘርፍ ውስጥ ከኢትዮጵያ ሁለንተናዊ የቀደመም ሆነ የአሁኑ ሁኔታ ላይ ከፍተኛ ሚና የሚጫወተው የሃይማኖት ጉዳይ ላይ ለማትኮር ይሞከራል።ኢትዮጵያ በረጅም ጊዜ ታሪክ ውስጥም ሆነ በያዝነው 21ኛው ክፍለ ዘመን ውስጥ የሃይማኖት ሚና በአብዛኛው ህዝቧ የዕለት ከዕለት ሕይወት አንፃር ያለው ተፅኖ ቀላል አይደለም።ሃይማኖት ከአምልኮት ሂደቱ በተጨማሪ የህዝቡ ስነ ልቦናዊ ሁኔታ ሁሉ ከሃይማኖታዊ እሳቤዎች ውጪ ማድረግ አይቻልም።

በክርስትናም ሆነ በእስልምና ሃይማኖት ውስጥ የሚገኘው አብዛኛው ሕዝብ መንግስታዊ ስሪቶችንም ከእዚሁ አንፃር እያንዳንዱ እንቅስቃሴያቸውን ይከታተላል።በሃይማኖት ምክንያት ለክቶ ያለውን መንግስት ሊያጥላላ ወይን ሊያወድስ ይችላል። በእርግጥ አሁን ባለንበት ዘመን ህዝቡ መንግስት ጭልጥ ብሎ የአንዱ ሃይማኖት አቀንቃኝ መሆኑን አይፈልገውም።ከእዚህ ይልቅ ሚዛናዊ የሆነ እና የሁሉንም ዕሴቶች የሚያከብር መንግስት መሆን እንዳለበት የሚያምን ትውልድ ነው። ለእዚህ ደግሞ ከደርግ ዘመን ጀምሮ የነበረው ሃይማኖት አልባ መንግሥታት የጣሉበት አንዳች ተፅኖ የለም ማለት አይቻልም። ይህ ማለት ግን ሃይማኖት አልባ መንግስት ሕዝብ ባይጥለው መለኮት ስለማይወደው እግዚአብሔርን የሚፈራ መንግስት መሆኑ አስፈላጊ መሆኑን ያምናል።  

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የማኅበራዊ ዘርፍ በሆነው በሃይማኖት አንፃር በኢትዮጵያ እየተለወጡ ያሉ ጉዳዮች አሉ። እነርሱም : -

  • በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ አብያተ ክርስቲያናት ላይ የሚደርሱ ጥቃቶች የጎሳ ፖለቲካ መጠግያ ማድረጋቸው፣
  • ካልታወቁ የዓረብ ሀገሮች የሚተላለፉ ፅንፈኛ እስልምና ቅስቀሳዎች በሳተላይት ዲሽ ኢትዮጵያ ውስጥ መታየት መቻላቸው እና አንዳንድ ወጣቶችን ማማለላቸው፣
  • ወጣቶች ወደ ዕምነት ቦታዎች በብዛት መምጣት መጀመራቸው፣
  • የሃይማኖት ተቅዋማት ዘመኑን የዋጀ አስተዳደራዊ ስርዓት አለመዘርጋታቸው  
  • መንግስት ላለፉት አርባ ዓመታት የሃይማኖት ተቅዋማትን የመደገፍ አዝማምያ ከማሳየት ይልቅ ለማዳከም ብዙ ርቀት መሄዱ እና 
  • የምዕራብ ሚሽነሪዎች በክርስትና ስም በብዛት ወደ ኢትዮጵያ መጉረፍ የፈጠረው አዲስ ፖለቲካዊ እና አካባቢያዊ ስሜቶች የሚሉት ይጠቀሳሉ።
ሃይማኖታዊ ጉዳይን በተመለከተ ከላይ የተጠቀሱት ሁኔታዎች ብቻ የቅርብ የኢትዮጵያ ክስተቶች አይደሉም።ሆኖም ግን ከጎሳ ፖለቲካ ጡዘቱ አንፃር ሃይማኖት ምን አስተዋፅኦ አደረገ የሚል መሰረታዊ ጥያቄ ሊነሳ ይችላል። ከላይ የተፈጠሩት የቅርብ ክስተቶች (ላለፉት ሰላሳ ዓመታት) በራሳቸው የፈጠሩት ክፍተት ቀላል አይደለም። ለምሳሌ የጎሳ ፖለቲካ አደረጃጀቶች የሃይማኖት ፅንፍ እንዲይዙ የተደረጉበት አንዱ ምክንያት የሌላውን ሃይማኖት የሚከተሉ የእገሌ ጎሳ ናቸው በሚል በጥናት ላይ ያልተመሰረተ የጅምላ ፍረጃ አንዱ ነው። እዚህ ላይ የሐጂ ጃዋር የአንድ ወቅት በአሜሪካ ለተሰበሰቡ ኢትዮጵያውያን ያደረገው ንግግር ላይ  የኦሮሞ ብሄርተኝነትን ከእስልምና ጋር ብቻ ለማያያዝ የሞከረበት ንግግር መመልከት ብቻ በቂ ነው። በእዚህ ''ኦሮሞ ማለት እስላም ነው'' በሚል ትርክት የተሞላው የአክትቪስት ሐጂ ጃዋር ንግግር ላይ (ንግግሩን ይህንን በመጫን መመልከት ይችላሉ) የጎሳ ፖለቲካን እንዴት ከሃይማኖት ጋር በመለወስ ለመቀስቀሻነት እንደተጠቀመበት መረዳት ይቻላል።

በደቡብ ኢትዮጵያ እና በምዕራብ ወለጋ  እየተፈጠረ ያለው የጎሳ ፖለቲካ ቅኝቱ ሃይማኖታዊ ሽታ የለውም ማለት አይቻልም።በርግጥ ጉዳዩ ፈጦ በሚድያ ደረጃ አይውጣ እንጂ ወደ ደቡባዊ የኢትዮጵያ ክፍል እና ወደ ምዕራባዊው ወለጋ ከንጉሡ ዘመን ጀምሮ ሲጎርፉ የነበሩት ሚሽነሪዎች የአካባቢውን የህዝብ ስነ ልቦና ቀደም ብሎ ከነበረው የጠበቀ የኦርቶዶክስ ተዋህዶ ዕምነት ስርዓት በተቃረነ መልክ መሄድ እና የኦርቶዶክስ ተዋህዶ እምነት ''የእነ እገሌ ነች'' የሚለው ትርክት አዲስ በተከፈቱት የሚሽነሪ አዳራሾች ውስጥ አልተተረኩም ማለት አይቻልም።

የኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ከአካባቢው ተወላጆች በብዛት አገልጋዮችን ለማፍራት ከሄደችበት ፍጥነት በበለጠ የሚሽነሪዎቹ የሃይማኖት ድርጅቶች ስለሄዱ የሚሽነሪዎቹ የዕምነት ድርጅቶች የበለጠ ለአካባቢው ነዋሪ የሚቆረቆሩ ተደርገው መቅረብ ጀመሩ። በእርግጥ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ከደቡብም ሆነ ከምዕራብ ወለጋ አገልጋዮችን በዘመኗ አላፈራችም ማለት አይደለም። በርካታ አገልጋዮቿ እስከ ሊቀ ጳጳስ ደረጃ ደርሰዋል።ሆኖም ግን የቤተ ክርስቲያኒቱ የትምህርት ጊዜ ከሚፈልገው ረዘም ያሉ ዓመታት እና የሚጠይቀው የመምህራን እውቀት አንፃር ሲታይ የምሽነሪዎቹ በአጫጭር ኮርስ ለአገልጋይ የሚያመጧቸው የአካባቢው ተወላጆች በብዛት እየጨመሩ መጡ። 

እዚህ ላይ ማወቅ የሚገባን ሕዝብ የመረጠውን ሃይማኖት የመከተል መብቱ የተጠበቀ ነው።ሃይማኖት በራሱ የፀጥታም ሆነ የልዩነት መፍጠርያ ምክንያት መሆን የለበትም።በኢትዮጵያ ግን እየያዘ ያለው አዲስ መልክም ነው።የጎሳ ግጭቶች በቀጥታ እያመሩ ያሉት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያንን ወደ ማቃጠል እና አገልጋይ ካህናትን ወደ መግደል ነው።ይህ ደግሞ ለዓመታት በሌሎች የተሰጡት የዕምነት ትምህርቶች ውስጥ የተቀየጠ ጎሳዊ እና ፖለቲካዊ ቅይጥ ጉዳዮች እንደነበሩ አመላካች ነው።የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን በጅማ፣በጅጅጋ፣በኦሮምያ ክልል ውስጥ እና በያዝነው ሳምንት ከአምስት በላይ አብያተ ክርስቲያናት መቃጠላቸው የተነገረበት ከሲዳሞ የክልል ጥያቄ ጋር ተያይዞ የተነሳው ግርግር ብቻ ብንመለከት የኢትዮጵያ የፖለቲካው መዘውር ማኅበራዊው ውስጥ እንዳለም እንመለከታለን።

ለማጠቃለል የኢትዮጵያ አከራካሪው የለውጥ ሂደት በብዙ ምሁራን አንፃር እየታየ ያለው ከፖለቲካዊ መልኩ ብቻ ነው። ለጎሳ ፖለቲካ ችግር መፍትሄ ሲታሰብ የሚነሳው የፖለቲካ ጎኑ ብቻ እንጂ ከማኅበራዊ እየተቀየረ የመጣው የሃይማኖታዊ ጉዳይ እና ከምጣኔ ሃብቱ የመሬት ይዞታ ጉዳይ፣የስራ ዕድል እጦት እና የህዝብ ቁጥር መጨመር አንፃር ያለው ግዙፍ ጉዳይ ተዘንግቷል።የለውጥ ሂደቱ ትልቁ እንቅፋት የፖለቲካው ብቻ ሳይሆን ማኅበራዊ እና ምጣኔ ሃብታዊ ጉዳይ ነው።ለመፍትሄነት ብዙው ሰው መንግስት ይህንን ቢያደርግ፣ይህንን ባያደርግ የሚለው የቃላት ምልልስ ላይ ተጠምዷል።በርግጥ መንግስት ከፖሊሲ አውጪነት ባለፈ ነገሮች ከግለሰቦች እና ከቡድኞች በተሻለ መልኩ በተቀለለ መልክ (bird eye view) የማየት እና መረጃ የማግኘት አቅም ቢኖረውም ከፖለቲካው ባለፈ ማኅበራዊ እና ምጣኔ ሃብታዊ ጉዳዮች ላይ እያንዳንዱ ግለሰብ፣ስብስብ፣የሃይማኖት ተቅዋም፣በውጭ እና በሀገር ቤት የሚኖር ምሁር ሁሉ ሚናውን ማሳነስ የለበትም።

በመፍትሄነት - ይህ ለውጥ ተመልሶ የተወሰኑ የፅንፍ ኃይሎች እጅ እንዳይገባ አቅጣጫ ብዙ (multidimensional) መፍትሄዎች ከሁሉም ወገን ይጠበቃል።በተለይ መንግስት የለውጥ ሂደቱን ከአሁን በኃላ በነበረበት ሂደት የመሄድ አቅሙ እያነሰ መምጣቱን ብቻ ሳይሆን ህወሓት መራሹ የቀድሞው ኢህአዴግ ቢሮክራሲ የለውጡን ሂደት ይዞ የመሄድ ስነ ልቦናዊ አቅም የሌላቸውን የማራገፍ ስራውን በቶሎ ጀምሮ በአዲስ የሰው ኃይል ካልቀየረ እና እራሱ ኢህአዴግም ከመፍረስ ያላነሰ ለውጥ ካላደረገ ለውጡ አደጋ ላይ መሆኑን ማወቅ አለበት።ኢትዮጵያ ውስጥ ላለፈው አንድ ዓመትም ሆነ ቀደም ብሎ ለነበሩ ግጭቶች እና የህዝብ መፈናቀሎች ዋነኛ ተዋናይ የኢህአዴግ ቢሮክራሲ እና ታጣቂ ሚሊሻ ለመሆኑ የቅርብ ጊዜ እውነታ ነው።ስለሆነም ምጣኔ ሃብታዊ እና ማኅበራዊ ዋስትና ላይ ያተኮረ የለውጥ ሂደት ማንቀሳቀስ ይህም ወደ መዋቅራዊ ለውጥ እንዲያመራ የተጠና ስልታዊ ዕቅድ ይዞ መቅረብ ከመንግስት ይጠበቃል።


ጉዳያችን GUDAYACHN
 www.gudayachn.com

Friday, July 12, 2019

Breaking News Ethiopia - Ethiopian deputy PM Demeke Mekonnen criticized Former U.S. Ambassador Herman Cohen.

ጉዳያችን GUDAYACHN 
************
ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር እና የአዴፓ ሊቀመንበር የቀድሞውን የአሜሪካ አምባሳደር ሄርማን ኮህንን በትዊት ገፃቸው  የባህር ዳር እና የአዲስ አበባን ግድያ ተከትሎ የሰጡትን አስተያየት ነቀፉ።
Ethiopian deputy PM Demeke Mekonnen criticized Former U.S. Ambassador Herman Cohen for his interference on a very internal Ethiopian Political issue. The deputy PM criticized  Ambassador Herman Cohen for his tweet on the recent assassination of high military officials and Amhara region president in Ethiopia.
The controversial tweet of the former Ambassador was stated as if the incident was the failed last attempt of Amhara nationals to control the political power of the nation.The deputy PM and chairman of Amhara Democratic Party (ADP) , Demeke Mekonnen,  this week's press conference in Amharic to home journalists, was underlined that the  former Ambassador should correct himself ''for spreading base-less analysis regarding this very incidence''.
Former US Ambassador Herman Cohen was a key mediator between former Col. Mengistu regime on one side and the former rebel groups of Tigray People's Liberation Front (TPLF) and the Eritrean People's Liberation Front (EPLF) on the other side. After the recent tweet of the senior diplomat regarding the Bahir Dar and Addis Ababa incidents, many Ethiopians are looking back in doubt for the former US diplomat's neutrality during his mediation three decades back in London.
DPM Demeke Mekonnen press conference (video)

ጉዳያችን GUDAYACHN
 www.gudayachn.com

Thursday, July 11, 2019

የህወሓት የሐምሌ 3ቱ ፀብ ጫሪ መግለጫ የድርጅቱ የመጨረሻው የሕቅታ ድምፁ ነው።

 ጉዳያችን / Gudayachn
ሐምሌ 5/2011 ዓም (ጁላይ 12/2019 ዓም)

ሐምሌ 3 እና 4/2011 ዓም በኢህአዴግ ውስጥ ካሉ አባል ድርጅቶች ውስጥ የትግራይ ሕዝብ ነፃነት ድርጅት (ህወሓት) እና የአማራ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (አዴፓ) ሁለት ተነቃቃፊ መግለጫዎች አውጥተዋል።ቀድሞ የወጣው እና የመተንኮስ ሚና የተጫወተው ሐምሌ 3 ቀን የወጣው የህወሓት መግለጫ ሲሆን የአዴፓ ፓርቲ መግለጫ ግን የህወሓት መግለጫን ተከትሎ የወጣ እና ባብዛኛው የህወሓት ያለፈ ሥራ እና መግለጫ ጭምር የሚነቅፍ መግለጫ ነው።

የህወሓት መግለጫ '' ለኢትዮጵያ ህዝቦች ይቅርታ እንዲጠይቅ፡ ካልሆነ ግን ህወሓት ከአዴፓ ጋር መስራት እንደማይችል'' ይገልጣል። ይህ አገላለጥ በራሱ ከሚገባው በላይ የተለጠጠ እና ህወሓት ይቅርታ ተጠያቂ ፣ አዴፓ ደግሞ ይቅርታ ጠያቂ ይሁን የሚል ''ጠብ ያለሽ በዳቦ'' አይነት አገላለጥ ነው።''ህወሓት አብሮ መስራት የማይችል'' የሚለው አባባል በራሱ ነጥለን ብናወጣው ላለፈው አንድ ዓመት ህወሓት አብሮ እየሰራ ነበር ወይንም በኢህአዴግ የማዕከላዊ ስብሰባ ላይ ብቻ እየተሳተፈ ነው የሰነበተው የሚል ጥያቄ ያስነሳል።

የህወሓት መግለጫ ተራ ቁጥር 5 ላይ ''ህወሓት እንደ አንድ ህገ-መንግስታዊ እና ፌደራላዊ ሀይል፡ ሀገራችን ከወቅታዊ እና ቀጣይ አደጋዎች ለማዳን ተመሳሳይ ዓላማ ካላቸው ህገ-መንግስታዊ እና ፌደራላዊ ሀይሎች ጋ ሰፊ መድረክ ፈጥሮ ለመታገል እና በፍጥነት ወደ ተግባር ለመሸጋገር የህወሓት ማ/ኮ ወስኗል'' ይላል።ይህ አባባል ህወሓት በይፋ ከኢህአዴግ ምክር ቤት የወጣ ያህል ያስቆጥረዋል። በሌላ በኩል ተመሳሳይ ዓላማ ካላቸው ጋር መድረክ ፈጥሮ በፍጥነት ወደ ተግባር ለመሸጋገር መወሰኑን የሚያትተው ዓረፍተ ነገር የሚያመላክተው ነገር ቢኖር ህወሓት ዛሬም ክልሎችን በማባበል ሀገሪቱን የመከፋፈል ተግባር ላይ ለመሰማራት ማቀዱን ያመላክታል።


የአዴፓ ማዕከላዊ ኮሚቴ በሌላ በኩል ሐምሌ 4/2011 ዓም ባወጣው መግለጫ የህወሓትን መግለጫ ''ከትልቅ ሃዘናችን ባልተላቀቅንበት ሕሊናዊ ሁኔታ ውስጥ ሆነን የወጣው የትህነግ/ህወሓት መግለጫ አሳፋሪ የሴራ ፖለቲካ'' በማለት ገልጦታል።በመቀጠልም መግለጫው ትህነግ /ህወሓት በ1968 ዓም ማኒፌስቶው የአማራን ሕዝብ በጠላትነት የፈረጀ መሆኑን አለመርሳቱን አስታውሶ፣ ዛሬም ህወሓት በአደባባይ ተሸንፎ ሕዝባዊ እርቃኑን መጋለጡን ረስቶ የተቀበረውን የትምክህት ትርክቱን ዳግም ይዞ ብቅ ብሏል በማለት አብጠልጥሎታል።


የህወሓት እና የአዴፓ መግለጫ እንዲህ ዓይነት በባላንጣ ቃላት ተሞልቶ መውጣቱ እንዳለ ሆኖ የኦሮሞ ዲሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኦዴፓ) ጨፌ ምክርቤት በመጪው ሳምንት መጀመርያ ላይ ይሰበሰባል።በስብሰባው ማጠቃለያም መግለጫ እንደሚያወጣ ይጠበቃል።በመግለጫው ላይም የለውጥ ሂደቱን ያደናቅፋል ብሎ የሚያስበውን ማናቸውንም ኃይል ህወሓት ጨምሮ መውቀሱ የሚጠበቅ ነው። ቁምነገሩ ግን የኢህአዴግ ድርጅቶች መግለጫ ጋጋታ ለኢትዮጵያ ምን ይፈይዳል? የሚለው ነው።


ኢትዮጵያ ከአሁን በኃላ ልትሸከም የምትችለው የመግለጫ ንትርክም ሆነ የጦርነት አውድማ የለም 


ኃላፊነት የማይሰማቸው፣የስልጣን ጥማቸውን በሴራ ፖለቲካ ብቻ ማሳካት የሚፈልጉ እና የጎሳ ፖለቲካ የሚያቀነቅኑ ኃይሎች በኢትዮጵያ የፖለቲካ መድረክ ላይ መናኘት ከጀመሩ ይሄው 29 ዓመታት ሆነ።ያለፉት ሁለት ቀናት የህወሓት እና የአዴፓ መግለጫዎች ጥሩ መገለጫዎች ናቸው።መግለጫዎቹ እጅግ ኃላፊነት የጎደላቸው ብቻ ሳይሆኑ በህወሓት ፀብ ጫሪነት ተጀምሮ በአዴፓ የመልስ ምት ምሽቱ ተፈፅሟል።በመጪው ሳምንት ደግሞ የኦዴፓ መግለጫ ሲጨመር ሌላ የቃላት ንትርክ ይከተላል።ይህ የሚያሳየው ኢህአዴግ እንደ ድርጅት እየተሰነታጠቀ መሆኑን ነው።መሰንጠቁ ደግሞ እራሱን ብቻ ይዞ ወደ ሞት የሚወስድ ሳይሆን ኢትዮጵያውያንን በጎሳ ለማጋጨት ዓላማ ያለው ይመስላል።ይህ ግጭት ደግሞ አድማሱ በክልሎች አካባቢ ብቻ ተወስኖ የሚቀር ሳይሆን በመላ ሀገሪቱ የሚቀሰቅስ አደገኛ የጎሳ ግጭት እንደሚፈጥር ይታወቃል።ስለሆነም ከኃላፊነት የጎደለው ተግባር ሁሉም ሊርቅ ይገባዋል።ህወሓት ይህንን የፀብ ጫሪ መግለጫ ሐምሌ 3 ቀን ለመልቀቅ የፈለገበት ምክንያት ግልጥ ነው።ይሄውም በውስጡ የተነሳው ቀውስ እና ክልሉን ለማስተዳደር ከገጠመው የአቅም ማነስ ምክንያት ከሕዝቡ የሚነሳውን ተቃውሞ ለማፈን አዲስ የግጭት አጀንዳ በመፍጠር ሕዝቡን የመወጠር ደካማ ስልት የያዘ ይመስላል።ይህ ደግሞ መልሶ ገመዱን ያሳጥረው እንደሆነ እንጂ የትም የሚያደርስ ስልት አይደለም።ኢትዮጵያ ከአሁን በኃላ ልትሸከም የምትችለው የመግለጫ ንትርክም ሆነ የጦርነት አውድማ የለም።ሕዝብ ሊቃወመው የሚገባ አብይ የወቅቱ ፖለቲካ ቢኖር ይህ የኢህአዴግ ድርጅቶች የሚያነሱት የእርስ በርስ ንትርክን ነው። 


ለማጠቃለል የኢህአዴግ ህልውና የመጨረሻው ምዕራፍ ላይ እንደደረሰ አመላካች ነው።አሁን ኢህአዴግ ድምፁን ሳያሰማ የመክሰሚያው ጊዜ አሁን ነው።ኢህአዴግ ከከሰመ በኃላ ከሃያ ሰባት ዓመታት በላይ ''አጋር'' የሚለውን ስም ተሸክመው በኢትዮጵያ የፖለቲካ ሕይወት ውስጥ የተገለሉትን ድርጅቶች ለምሳሌ የአፋር እና የሱማሌ ድርጅቶች ጭምሮ አዲስ ውሁድ የፖለቲካ ድርጅት ሆኖ ኢህአዴግ መውጣት  አለበት።አንዳንዶች ኢህአዴግ በራሱ መደምሰስ አለበት የሚሉ አሉ። ይህ ግን ከኢትዮጵያ የተለያየ የፖለቲካ አጣብቂኝ ውስጥ ለምትገኝ ሀገር ያለውን ማፍረስ አይጠቅማትም።ማፍረስ ወደ ባሰ የእርስ በርስ ግጭት ያመራል።መክሰም ግን በፀጥታ ድምፅ ውስጥ ያለ አንዳች የከፋ መንገራገጭ የሚከሰት የለውጥ ሂደት ነው።በመክሰሙ ሂደት ላይ የማይስማማ የኢህአዴግ አባል ሊኖር ይችላል።ለምሳሌ ህወሓት ላይስማማ ይችላል።ህወሓት ባይስማማ የሚጎዳው እና በአጭር ሂደት ውስጥ የማያፈናፍን ደረጃ ላይ የሚያደርሰው እራሱን ህወሓትን ነው።ህወሓት እስካሁን በነበረው የኢህአዴግ ምክር ቤት ሚናው ቢያንስ በስብሰባ ሂደት እንደማንም ድርጅት እየተከራከረ ስሳተፍ መቆየቱ ይታወቃል።አሁን ህወሓት የሚያጣው ይህንኑ ዕድሉን ነው።በቀጣዩ ቀናትም ከመግለጫ ባለፈ ህወሓት የሚሄድበት ሂደት የሚታይ ነው።ህወሓት ይህንን መግለጫ ሲያወጣ ለተከታታይ ጊዜ በትግራይ ውስጥ ከፍተኛ የማጥላላት ሥራ በማዕከላዊ መንግስት ላይ ሲያካሂድ ሰንብቷል።ከፕሮፓጋንዳ ቀጥሎ የተለቀቀው መግለጫ ጠንካራ ምላሽ ከአማራ ዲሞክራሲያዊ ፓርቲ (አዴፓ) ያገኘ ቢሆንም የህወሓት የሐምሌ 3ቱ  ፀብ ጫሪ መግለጫ የድርጅቱ የመጨረሻው የሕቅታ ድምፁ ነው።ሕቅታ ሰው ከመሞቱ በፊት የሚያሰማው የመጨረሻ አጭር  ወደውስጥ የሚሰማ ትንታ መሰል ድምፅ ነው።



ቴዲ አፍሮ (ቪድዮ)


ጉዳያችን GUDAYACHN
 www.gudayachn.com

በኖርዌይ የኖቤል ሽልማት ዙርያ አዲስ ዜና - በኦስሎ፣ኖርዌይ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ''በኢትዮጵያውያን የጋራ መድረክ በኖርዌይ'' አሰባሳቢነት የጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ የኖቤል ሽልማት ዙርያ ከአቀባበል እስከመስተንግዶ ባለው ዝግጅት ዙርያ ተወያዩ (Gudayachn Exclusive)

በስብሰባው ላይ ከተሳተፉ የኦስሎ ኖርዌይ ነዋሪ ኢትዮጵያውያን በከፊል  ጉዳያችን / Gudayachn  ጥቅምት 8/2012 ዓም (ኦክቶበር 19/2019 ዓም) የኢትዮጵያ ስም እንዲልቅ   የቀዳማዊ አፄ ኃ...